# Cẩm nang đầu tư hiệu quả cao với chi phí thấp
> Dùng mức chi phí, thuế, thời gian, công sức và thua lỗ vốn vĩnh viễn thấp nhất để đổi lấy lợi suất thực dài hạn cao nhất, biến động thấp hơn, tiết kiệm thuế phí và né được cảnh mất trắng.
[中文](../README.md) · [English](README.en.md) · [Русский](README.ru.md) · [Español](README.es.md) · [Português](README.pt.md) · [Deutsch](README.de.md) · **Tiếng Việt**
Một **cẩm nang đầu tư dựa trên bằng chứng**, 24 chương, 302 mục. Mỗi lời khuyên đều nêu rõ:
- **Phải bỏ ra gì** (phí ／ thuế ／ thời gian ／ công sức ／ thua lỗ vốn vĩnh viễn)
- **Đổi lại được gì** (lợi suất thực hàng năm dài hạn ／ giảm biến động ／ tiết kiệm thuế phí ／ né được mất trắng)
- **Mức độ chắc chắn của bằng chứng** 〔A thống kê uy tín · tạp chí hàng đầu · văn bản chính thức ｜ B nghiên cứu đơn lẻ · báo cáo tổ chức ｜ C suy luận hợp lý · quy định pháp luật〕
- **Nguồn gốc ban đầu**: chỉ trích dẫn luận văn trên tạp chí và văn bản chính thức, không trích dẫn báo chí tự phát hay tài khoản tiếp thị.
   
---
| | |
|---|---|
| **Tải xuống** | [PDF](https://github.com/leo-bone/HowToInvestBetter/raw/main/HowToInvestBetter.pdf) · [EPUB](https://github.com/leo-bone/HowToInvestBetter/raw/main/HowToInvestBetter.epub) · [HTML đơn file ngoại tuyến](https://leo-bone.github.io/HowToInvestBetter/offline.html) |
| **Tra cứu** | [Trang tra cứu trực tuyến](https://leo-bone.github.io/HowToInvestBetter/) · [Mục lục](#contents) · [Giải thích phân hạng bằng chứng](#evidence) · [Tự tạo một bản](#selfhost) |
| **Bài dài** | [Lời dẫn toàn sách](../GUIDE.md)（vì sao viết cuốn này／nguyên tắc ba không／hệ thống bằng chứng／bản đồ chương） |
| **Tệp nguồn nội dung** | Các tệp Markdown dưới [`book/`](../book/)，có thể đọc trực tiếp online, đồng thời là nguồn dữ liệu của trang tra cứu |
| **Ngôn ngữ khác** | [English](README.en.md) · [Русский](README.ru.md) · [Español](README.es.md) · [Português](README.pt.md) · [Deutsch](README.de.md) · **Tiếng Việt** |
---
## Những câu hỏi cuốn sách muốn trả lời
| Câu hỏi | Xem ở đâu |
|---|---|
| Tại sao đa số mọi người lại thua thị trường trong dài hạn? Lợi suất thực tế của nhà đầu tư nhỏ lẻ là bao nhiêu? | [Chương 1 Đừng thua vì ngoài tầm hiểu biết](../book/01-认知外.md) |
| Phí giao dịch, phí quản lý, thuế cộng lại ngốn của tôi bao nhiêu lợi suất? | [Chương 2 Đừng để phí và thuế ăn mòn](../book/02-费用税收.md) |
| Mua đuổi bán tháo, không giữ được vị thế, lời chút đã vội chốt, trị thế nào? | [Chương 3 Đừng tự làm hại mình (thiên kiến hành vi)](../book/03-行为偏差.md) |
| Có cách nào không cần canh màn hình, không cần chọn cổ, vừa nhàn vừa hiệu quả không? | [Chương 4 Đừng lãng phí thời gian và công sức (thụ động, nhàn)](../book/04-被动省心.md) |
| Cổ phiếu, trái phiếu, vàng, REITs… dài hạn mỗi thứ lời bao nhiêu, biến động ra sao? | [Chương 5 Tra cứu nhanh các lớp tài sản](../book/05-资产速查.md) |
| Sản phẩm "lãi suất 8%, 10%" bảo đảm không lỗ, làm sao nhận ra chỉ bằng một cái nhìn? | [Chương 6 Đừng dẫm phải lừa đảo và vạch đỏ](../book/06-骗局红线.md) |
| Ít tiền, ít thời gian, làm trước vài việc nào là lời nhất? | [Chương 7 Những hành động thực sự đáng làm](../book/07-划算动作.md) |
| Tài khoản nào giúp tiết kiệm thuế? Lãi vốn, cổ tức rốt cuộc nộp thuế thế nào? | [Chương 8 Tối ưu thuế và tài khoản](../book/08-税务账户.md) |
| 20, 30, 40, 50 tuổi, mỗi lứa tuổi nên phân bổ thế nào? | [Chương 9 Phân bổ theo giai đoạn cuộc đời](../book/09-人生阶段.md) |
| Những việc nào thì thẳng thừng đừng làm? | [Chương 10 Danh sách đen (việc trực tiếp không làm)](../book/10-反面清单.md) |
| Đấu giá cổ phiếu mới A-share, trần sàn, hủy niêm yết, margin, có những cái bẫy và quy tắc cứng nào? | [Chương 11 Thực hành A-share Trung Quốc](../book/11-A股实操.md) |
| Lãi kép, bào mòn phí, lợi suất thực hàng năm, rốt cuộc tính ra sao? | [Chương 12 Máy tính lạnh · những con số phản trực giác](../book/12-冷计算器.md) |
| Nghỉ hưu cần để dành bao nhiêu? Tài khoản hưu trí cá nhân có đáng mở không? | [Chương 13 Cấu hình hưu trí và nghỉ hưu](../book/13-养老退休.md) |
| Mua bảo hiểm sao cho không lỗ? Đâu là những cái bẫy núp bóng sản phẩm tài chính? | [Chương 14 Cấu hình bảo hiểm](../book/14-保险配置.md) |
| Có nên trả nợ mua nhà trước hạn không? Mua nhà rốt cuộc có tính là đầu tư không? | [Chương 15 Bất động sản và nợ](../book/15-房产负债.md) |
| Các KOL tài chính, "tin nội bộ", nhóm mách cổ, có tin được không? | [Chương 16 Nguồn tin và đề phòng bị lừa](../book/16-信息防忽悠.md) |
| Lãi suất, lạm phát, tỷ giá ảnh hưởng đến tiền trong tay tôi thế nào? | [Chương 17 Kinh tế vĩ mô và chu kỳ](../book/17-宏观周期.md) |
| Thu nhập chính nghiệp so với lợi suất đầu tư, cái nào mới là vốn liếng? | [Chương 18 Sự nghiệp và vốn con người](../book/18-人力资本.md) |
| Không để dành được tiền thì sao? Ghi chép chi tiêu thực sự có ích không? | [Chương 19 Tiêu dùng và ghi chép](../book/19-消费记账.md) |
| Khủng hoảng chứng khoán, thất nghiệp, thiên nga đen bất ngờ ập tới thì làm sao? | [Chương 20 Tình huống cực đoan và thiên nga đen](../book/20-极端情形.md) |
| Hàng nghìn quỹ, làm sao chọn ra vài cái đó? | [Chương 21 Thực hành chọn quỹ](../book/21-基金选择实操.md) |
| Tại sao quỹ trái phiếu cũng lỗ? Quỹ tiền tệ rốt cuộc có bảo toàn vốn không? | [Chương 22 Chi tiết thu nhập cố định](../book/22-固定收益细节.md) |
| Có nên phân bổ ra nước ngoài không? Dùng QDII, Stock Connect Hồng Kông thế nào? | [Chương 23 Cấu hình toàn cầu và ETF](../book/23-全球与ETF配置.md) |
| Quyền chọn, ETF đòn bẩy, sản phẩm "cầu tuyết" (snowball), vì sao người bình thường không nên đụng đến? | [Chương 24 Rủi ro công cụ phái sinh và đòn bẩy](../book/24-衍生品杠杆风险.md) |
## Cách đọc
- **Không cần làm hết**: Đây là một danh sách lựa chọn được xếp theo hiệu quả chi phí, không phải bảng nhiệm vụ. Chọn một hai mục cũng tính là có giá trị, còn lại cứ để đấy, cần thì quay lại tra.
- **Nguyên tắc ba không (tiêu chuẩn chết cứng hiệu quả cực cao)**: Một hành động nếu **chi phí＝không, thời gian＝không, ý chí＝không**, ba khoản chi phí đều bằng không, tức là "ba không". Có đúng 16 mục thỏa mãn nghiêm ngặt (như "không quen không đầu tư, mặc định không đụng đến tài sản phi chuẩn", "tái đầu tư cổ tức", "quỹ tiền tệ để quỹ khẩn cấp", "repo đảo chiều nhặt chút lợi", "mở tài khoản hưu trí cá nhân hưởng ưu đãi thuế", "dùng quy tắc 4% ước tính khoảng hụt hưu trí"...), cứ thế làm trước. Nhiều hành động khác nằm ở mức hiệu quả cao "hai khoản không, một khoản cực thấp" — trang tra cứu có thể lọc "không" theo từng mục "chi phí／thời gian／ý chí" để đào sâu.
- **Muốn chọn theo điều kiện**: Mở [trang tra cứu trực tuyến](https://leo-bone.github.io/HowToInvestBetter/), lọc theo từ khóa, chương, cấp độ bằng chứng; cũng có thể lọc theo ba tiêu chí "có tốn tiền không, tốn bao nhiêu thời gian, có cần ý chí không", các điều kiện có thể chồng lên nhau. Nội dung trang lấy trực tiếp từ các tệp nội dung trong thư mục `book/`, một khi nội dung đổi, trang theo đó đổi.
- **Các mục sẽ chỉ đường cho nhau** ("xem mục 17 chương 8" kiểu vậy): trong trang tra cứu, đường chỉ có một nét đứt, bấm vào sẽ hiện ngay tiêu đề và phần "nói thẳng" của mục được chỉ.
- **Muốn đọc theo thứ tự**: Trong mỗi chương, các mục được xếp theo hiệu quả chi phí từ cao xuống thấp, cứ bắt đầu từ vài mục đầu mỗi chương là được.
- **Muốn xem ngoại tuyến, muốn gửi cho người khác**: Tải [HTML đơn file ngoại tuyến](https://leo-bone.github.io/HowToInvestBetter/offline.html), cả cuốn sách kèm tra cứu và lọc đều nằm trong một tệp này, nhấp đúp là mở, không cần máy chủ cũng không cần mạng, trong WeChat cũng truyền trực tiếp được.
- **Muốn in hoặc xem trên điện thoại**: Tải [PDF](https://github.com/leo-bone/HowToInvestBetter/raw/main/HowToInvestBetter.pdf), trình bày A4, hai trăm mấy chục trang, có mục lục, số trang và đánh dấu, mỗi tiết bắt đầu trang mới.
- **Muốn đọc trên Kindle hoặc thiết bị đọc khác**: Tải [sách điện tử EPUB](https://github.com/leo-bone/HowToInvestBetter/raw/main/HowToInvestBetter.epub), Apple Books／WeChat Read／calibre／Kindle đều mở được.
- **Cả ba thứ đều được tự động tạo lại sau mỗi lần cập nhật nội dung**, đường link tải cố định không đổi; bản bạn chuyển đi sẽ không cập nhật theo, lấy bản trực tuyến làm chuẩn.
- **Thấy tiêu đề chương bắt đầu bằng "đừng" không cần căng thẳng**: Tiêu đề chương nói về điều chương đó muốn phòng tránh, hành động thực sự cần làm được viết trong tiêu đề mục (bắt đầu bằng động từ).
- **Không hiểu chuỗi số đó**: Mỗi mục đều có một dòng "nói thẳng", dịch cách viết nghiên cứu của cột "lợi suất" sang lời thường ngày, chỉ cần đọc dòng này là đủ để quyết định.
- **Ghi chú trung thực**: Phàm kết luận có giới hạn áp dụng hoặc quan điểm trái chiều đều đánh dấu `〔tranh cãi〕`; mỗi mục đều ghi cấp độ bằng chứng (A／B／C).
## Mục lục
Nội dung được tách thành nhiều tệp theo chương, đặt trong `book/`, bấm tên chương để vào. Tách ra vì tệp đơn quá lớn, trang tra cứu sẽ gộp các tệp này lại để đọc.
- [Chương 1 Đừng thua vì ngoài tầm hiểu biết](../book/01-认知外.md)
- [Chương 2 Đừng để phí và thuế ăn mòn](../book/02-费用税收.md)
- [Chương 3 Đừng tự làm hại mình (thiên kiến hành vi)](../book/03-行为偏差.md)
- [Chương 4 Đừng lãng phí thời gian và công sức (thụ động, nhàn)](../book/04-被动省心.md)
- [Chương 5 Tra cứu nhanh các lớp tài sản](../book/05-资产速查.md)
- [Chương 6 Đừng dẫm phải lừa đảo và vạch đỏ](../book/06-骗局红线.md)
- [Chương 7 Những hành động thực sự đáng làm](../book/07-划算动作.md)
- [Chương 8 Tối ưu thuế và tài khoản](../book/08-税务账户.md)
- [Chương 9 Phân bổ theo giai đoạn cuộc đời](../book/09-人生阶段.md)
- [Chương 10 Danh sách đen (việc trực tiếp không làm)](../book/10-反面清单.md)
- [Chương 11 Thực hành A-share Trung Quốc (phí · thuế · đấu giá mới · hủy niêm yết · margin)](../book/11-A股实操.md)
- [Chương 12 Máy tính lạnh · những con số phản trực giác](../book/12-冷计算器.md)
- [Chương 13 Cấu hình hưu trí và nghỉ hưu](../book/13-养老退休.md)
- [Chương 14 Cấu hình bảo hiểm](../book/14-保险配置.md)
- [Chương 15 Bất động sản và nợ](../book/15-房产负债.md)
- [Chương 16 Nguồn tin và đề phòng bị lừa](../book/16-信息防忽悠.md)
- [Chương 17 Kinh tế vĩ mô và chu kỳ](../book/17-宏观周期.md)
- [Chương 18 Sự nghiệp và vốn con người](../book/18-人力资本.md)
- [Chương 19 Tiêu dùng và ghi chép](../book/19-消费记账.md)
- [Chương 20 Tình huống cực đoan và thiên nga đen](../book/20-极端情形.md)
- [Chương 21 Thực hành chọn quỹ](../book/21-基金选择实操.md)
- [Chương 22 Chi tiết thu nhập cố định](../book/22-固定收益细节.md)
- [Chương 23 Cấu hình toàn cầu và ETF](../book/23-全球与ETF配置.md)
- [Chương 24 Rủi ro công cụ phái sinh và đòn bẩy](../book/24-衍生品杠杆风险.md)
## Tự tạo một bản
Đa số người dùng không cần triển khai: cứ dùng `offline.html` có sẵn trong kho, hoặc mở [trang tra cứu trực tuyến](https://leo-bone.github.io/HowToInvestBetter/) là được.
```
git clone https://github.com/leo-bone/HowToInvestBetter.git
cd HowToInvestBetter
python3 -m http.server 8000
```
Trình duyệt mở `http://localhost:8000/`. Trang tra cứu thuần tĩnh, `book/` và `data.js` chính là dữ liệu của nó, không có backend, không có cơ sở dữ liệu, không cần cài thư viện.
**Tạo lại dữ liệu** (sau khi sửa `book/`):
```
python3 tools/build.py
```
Sẽ tạo lại `data.js` và `offline.html` có dữ liệu nội tuyến, đồng thời kiểm tra tính đầy đủ trường của từng mục. Kịch bản chỉ phụ thuộc thư viện chuẩn của Python.
**Tạo sách điện tử EPUB** (sau khi sửa `book/`, muốn xuất sách điện tử đã trình bày):
```
python3 tools/build_epub.py
```
Sẽ phân tích `book/` để tạo `HowToInvestBetter.epub` (bìa + phân chương + mục lục + kiểu), cũng chỉ dùng thư viện chuẩn, không cần cài thư viện.
**Tạo sách điện tử PDF** (muốn phong cách sách in / in ấn):
```
pip install reportlab
python3 tools/build_pdf.py
```
Sẽ dùng font CJK tích hợp sẵn của hệ thống để tạo `HowToInvestBetter.pdf` (bìa + lời dẫn + mục lục + phân chương + số trang chân trang). `reportlab` chỉ cài khi xây dựng, người đọc mở PDF không cần bất kỳ thư viện nào.
**Tạo ảnh bìa chia sẻ**:
```
python3 tools/gen_cover.py
```
Sẽ tạo `cover.png` (1200×630), dùng cho thẻ chia sẻ mạng xã hội và bìa sách điện tử. Cần `Pillow`.
**Đẩy lên GitHub một nút bấm** (khi `git` hệ thống máy này không dùng được):
```
python3 tools/sync.py
```
Sẽ dùng thông tin xác thực đã lưu trong kho để commit và đẩy nhánh `main`.
**Kiểm tra chất lượng nội dung** (trước khi commit / dùng cho CI):
```
python3 tools/lint.py
```
Kiểm tra: tính đầy đủ trường, không còn sót `〔cần xác minh〕`, ID duy nhất, phân bố bằng chứng, tham chiếu chéo hợp lệ. Trả về khác 0 nghĩa là có vấn đề.
## Giải thích phân hạng bằng chứng
- 〔A〕Thống kê dài hạn uy tín (SPIVA của S&P, niên giám sàn giao dịch), nghiên cứu ngẫu nhiên／theo dõi trên tạp chí hàng đầu, văn bản quản lý chính thức.
- 〔B〕Nghiên cứu chất lượng cao đơn lẻ, báo cáo kiểm thử hồi tố của tổ chức uy tín (Vanguard／Dalbar／Ibbotson), luận văn kinh điển.
- 〔C〕Suy luận hợp lý／đồng thuận rộng rãi, logic chặt nhưng không gượng ép gán xuất xứ chính xác.
Phân bố hiện tại: A cấp 136 mục, B cấp 105 mục, C cấp 58 mục.
> **Trạng thái xác minh**: Tất cả con số trong bản này đều đã đối chiếu với văn bản chính thức hoặc nghiên cứu uy tín, nội dung không còn mục `〔cần xác minh〕` chưa được kiểm chứng; phàm kết luận có giới hạn áp dụng hoặc quan điểm trái chiều vẫn được đánh dấu `〔tranh cãi〕`.
## Ngôn ngữ khác
| Ngôn ngữ | Tệp | Trạng thái |
|---|---|---|
| English | [README.en.md](README.en.md) | Hoàn chỉnh |
| Русский | [README.ru.md](README.ru.md) | Hoàn chỉnh |
| Español | [README.es.md](README.es.md) | Hoàn chỉnh |
| Português | [README.pt.md](README.pt.md) | Hoàn chỉnh |
| Deutsch | [README.de.md](README.de.md) | Hoàn chỉnh |
| Tiếng Việt | [README.vi.md](README.vi.md) | Hoàn chỉnh |
Nội dung chính (`book/`) hiện đang là tiếng Trung, hoan nghênh dịch nội dung đa ngôn ngữ theo thứ tiếng và gửi PR. Đối chiếu thuật ngữ xem tại [i18n/GLOSSARY.md](GLOSSARY.md).
## Giấy phép
- Nội dung chính áp dụng giấy phép **[CC BY 4.0](../LICENSE)** (chỉ cần ghi công là được tự do chuyển thể, phân phát, dùng cho thương mại, nhưng phải ghi rõ nguồn).
- Mã nguồn (trang tra cứu, kịch bản xây dựng) áp dụng giấy phép **[MIT](../LICENSE-CODE)**.
Cẩm nang này là một cẩm nang phương pháp luận dựa trên bằng chứng, được sáng tạo độc lập, không phải lời khuyên đầu tư của bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào; mọi trích dẫn lấy bản phát hành chính thức mới nhất của từng tổ chức làm chuẩn. Hoan nghênh fork, đối chiếu số liệu và chuyển thể phân phát theo giấy phép CC BY 4.0.
---
*Tuyên bố miễn trách: Cẩm nang này là cẩm nang phương pháp luận, không phải lời khuyên đầu tư, không cấu thành sự khuyến nghị với bất kỳ sản phẩm hay chiến lược tài chính nào. Thị trường có rủi ro, quyết định cần phán đoán độc lập và tham vấn chuyên gia có chứng chỉ hành nghề. Mọi trích dẫn lấy bản phát hành chính thức mới nhất của từng tổ chức làm chuẩn.*